Interpretacja niektórych przepisów w egzekucji z nieruchomości sprawia więcej kłopotów, niż mogłoby się wydawać. Prawnicy mówią czasami, że „co jasne, nie wymaga interpretacji”, jednak rzeczywistość pokazuje, że to, co oczywiste dla jednych, bywa kwestionowane przez drugich.
Dziś przeanalizujemy, jak wywalczyć zwrot kosztów zastępstwa procesowego przy egzekucji wierzytelności hipotecznej, gdy komornik błędnie klasyfikuje je w planie podziału.
„Co jasne, nie wymaga interpretacji?”
Pod względem prawnym sprawa wydawała się oczywista.
Prowadziłem w imieniu Klienta dwie sprawy egzekucyjne wobec tego samego dłużnika. Obie wierzytelności były zabezpieczone hipoteką na pierwszym miejscu. Przy skutecznej egzekucji z nieruchomości koszty pełnomocnika (w zryczałtowanej stawce) powinny być „doliczone do rachunku” dłużnika i zaspokojone z tym samym pierwszeństwem, co należność główna. Oznacza to, że powinny znaleźć się wraz z nią w kategorii 5.
Kiedy otrzymałem plan podziału, byłem jednak zaskoczony. Komornik ujął należności główne w kategorii 5 (jak powinien), ale koszty zastępstwa prawnego umieścił w kategorii 9. Pomyślałem: „pewnie pomyłka, zadzwonię”. Rozmowa była miła, ale komornik twardo obstawał przy swoim stanowisku. Twierdził nawet, że „obdzwonił starych komorników z okolicy” i wszyscy tak robią.
Dla mojego Klienta nie była to tylko kwestia teoretycznego sporu o przepisy. Umieszczenie kosztów zastępstwa prawnego in kategorii 9 oznaczało w praktyce, że ich po prostu nie otrzyma.
Dlaczego?
Ponieważ w planie podziału tuż za naszą hipoteką figurowała kolejna hipoteka innego wierzyciela. Środki z licytacji kończyły się na kategorii 5, więc wszystko, co komornik „zesłał” do kategorii 9, stawało się wierzytelnością całkowicie nieściągalną.
Lokalne zwyczaje kontra argumentacja prawnicza
Skoro rozmowa nie pomogła, nie pozostało mi nic innego, jak złożyć zarzuty do planu podziału. Robiłem to z pewnymi obawami, bo o zasadności zarzutów decyduje miejscowy sąd rejonowy, a w mniejszych ośrodkach nierzadko wykształcają się „lokalne zwyczaje” stosowania prawa, które trudno przełamać. Cała nadzieja pozostała w twardej argumentacji prawniczej.
W zarzutach skupiłem się na wykazaniu, że zwrot kosztów zastępstwa procesowego przy egzekucji wierzytelności hipotecznej jest nierozerwalnie związany z losem należności głównej:
- Art. 1025 § 3 zd. 1 KPC: Przepis ten mówi wprost, że koszty zastępstwa prawnego przyznane przez komornika zaspokaja się „w równym stopniu z należnością”. Skoro należność hipoteczna trafia do kategorii 5, koszty pełnomocnika nie mogą trafić niżej. To fundament naszej argumentacji.
- Wykładnia historyczna i racjonalność ustawodawcy: To niezwykle istotny punkt. W 2019 roku doszło do systemowej zmiany przepisów. Ustawodawca celowo i precyzyjnie wyłączył koszty zastępstwa prawnego z ogólnej kategorii kosztów egzekucyjnych (kategoria 1) i przypisał je bezpośrednio do kategorii należności głównej, której dotyczą. Ta „chirurgiczna” interwencja w przepisach miała na celu zakończenie sporów i zapewnienie wierzycieli, że wynagrodzenie ich pełnomocników będzie zaspokajane na równi z długiem, o który walczą. Ignorowanie tej woli ustawodawcy to powrót do nieaktualnego stanu prawnego.
- Jednolitość stosowania prawa w całym kraju: Aby ostatecznie przekonać sąd, przedstawiłem dowody na to, że „lokalny zwyczaj” jest odosobniony. Do akt sprawy dołączyłem zanonimizowane plany podziału sporządzone przez komorników z różnych miast – od Mogilna i Tczewa, przez Łódź, aż po Chełm. Pokazały one czarno na białym, że organy egzekucyjne w całej Polsce bez problemu stosują art. 1025 § 3 KPC prawidłowo, kwalifikując koszty do kategorii 5. To był decydujący argument, który pokazał, że lokalna interpretacja jest po prostu błędna.
Zdalna rozprawa i 5 minut na zmianę praktyki
Na rozpatrzenie zarzutów czekaliśmy ponad dwa miesiące. Na szczęście posiedzenie odbyło się zdalnie, co pozwoliło nam zaoszczędzić kilkaset kilometrów podróży. Sama sprawa okazała się czystą formalnością i trwała zaledwie 5 minut.
Sąd podzielił naszą argumentację i zmienił plan podziału, przenosząc koszty zastępstwa do kategorii 5. Dzięki temu Klient odzyskał należne mu środki w całości, zamiast ustąpić miejsca wierzycielowi z dalszą hipoteką. Komornik przyznał później, że skoro „ich sąd” tak zadecydował, będą musieli zmienić dotychczasową praktykę.
Argumentacja w praktyce
Artykuł ma swoje ograniczenia objętościowe, więc pełną treść dokumentów – zarówno moich zarzutów, jak i sentencji postanowienia – zamieszczam TUTAJ:
Wzór zarzutów do planu podziału – koszty zastępstwa prawnego przy wierzytelności hipotecznej (PDF):
Postanowienie sądu o zmianie planu podziału – koszty zastępstwa w egzekucji z nieruchomości (PDF)
Znajomość konkretnych sformułowań może być bardzo przydatna przy analizowaniu podobnych stanów faktycznych.
Wnioski dla wierzycieli hipotecznych
Nawet na najbardziej oczywistych przepisach można się „wyłożyć”, jeśli zabraknie czujności. Historia ta uczy dwóch rzeczy:
- Nigdy nie ufaj „lokalnym zwyczajom”, jeśli stoją w sprzeczności z jasnym brzmieniem ustawy i wolą ustawodawcy wyrażoną w nowelizacjach.
- Zawsze weryfikuj kategorię kosztów zastępstwa – różnica między kategorią 5 a 9 to często różnica między pełnym odzyskaniem kosztów a ich całkowitą utratą na rzecz innych wierzycieli.
Determinacja w składaniu zarzutów popłaca nie tylko w konkretnej sprawie, ale pomaga też „cywilizować” praktykę w sądach, które utknęły w nieaktualnych interpretacjach.
Grzegorz Tworzewski
Adwokat
Zdjęcie: Jakub Żerdzicki
***
Ugoda w toku egzekucji z nieruchomości. Jak bezpiecznie zamienić licytację na gotówkę?
Ugoda zawarta w toku egzekucji komorniczej ma swoją specyfikę i wymaga szczególnej uwagi wierzyciela. Choć każda umowa wymaga przemyślenia, w tym przypadku sprawa wymaga szczególnej uwagi wierzyciela.
Dzięki rozsądnej ugodzie można środki otrzymać wcześniej, ale można też zdecydowanie pogorszyć swoją sytuację, a nawet zostać z niczym [Czytaj dalej…]