Czy wierzyciel może wszcząć egzekucję z nieruchomości, która według księgi wieczystej nie jest własnością dłużnika? Okazuje się, że w pewnych okolicznościach jest to jak najbardziej możliwe. Poniżej przedstawię opis przypadku, w którym prowadziłem sprawę od pozwu aż do samej egzekucji. Sprawa dotyczyła sytuacji starej jak świat – ucieczki dłużnika z majątkiem.
Czym jest skarga pauliańska i kiedy można skutecznie z niej skorzystać.
Ta instytucja prawna wywodzi się jeszcze z prawa rzymskiego, a w dzisiejszym procesie cywilnym relację na linii dłużnik a skarga pauliańska najlepiej przedstawić na prawdziwym przykładzie.
Otóż kilka lat temu spółka Z wygrała sprawę o zapłatę z panem X. Dysponując prawomocnym wyrokiem z klauzulą wykonalności, Spółka wszczęła egzekucję przeciwko dłużnikowi. W jej toku okazało się jednak, że najcenniejszy składnik swojego majątku pan X darował swoim dzieciom.
Oczywiście dopóki ktoś jest wypłacalny, może robić ze swoim majątkiem, co mu się podoba. Jeśli jednak ma niezaspokojone zobowiązania wobec innych, wtedy sytuacja diametralnie się zmienia. W takim przypadku darowizna jest uważana za dokonaną „z pokrzywdzeniem wierzyciela”, a wierzyciel może żądać przed sądem uznania tej czynności za „bezskuteczną wobec siebie”. Sama skarga pauliańska może dotyczyć różnych czynności prawnych i wymaga wykazania kilku istotnych przesłanek kodeksowych.
O czym pamiętać składając skargę pauliańską?
Jak wspomniałem, skarga pauliańska oznacza specyficzny rodzaj powództwa. Każdy pozew wymaga zachowania należytej staranności, ale tej skardze trzeba poświęcić szczególną uwagę. W praktyce niezwykle istotne jest zawarcie w pozwie dwóch zasadniczych elementów:
- określenia czynności, którą chcemy uznać za bezskuteczną(np. umowy darowizny zawartej pomiędzy panem X a jego dziećmi),
- precyzyjnego wskazania wierzytelności, która ma być w ten sposób chroniona(np. wierzytelności określonej w wyroku z powództwa Spółki Z przeciwko panu X).
Innymi słowy, w skardze pauliańskiej powód domaga się uznania, że umowa darowizny nie odniosła wobec niego skutku prawnego, a robi to dlatego, że przysługuje mu konkretna wierzytelność wobec dłużnika. Specyfikę tego żądania najlepiej tłumaczą bezpośrednie skutki wyroku.
Co oznacza uznanie czynności za bezskuteczną wobec wierzyciela?
W podanym na początku przykładzie pan X darował nieruchomość swoim dzieciom. Spółka Z złożyła skargę pauliańską i sprawę wygrała. Sąd w wyroku jasno określił zaskarżoną czynność oraz wskazał chronioną wierzytelność powoda – do wysokości której darowizna stała się bezskuteczna.
Sygn. akt […]
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia[…]
Sąd Rejonowy Lublin – Zachód w Lublinie II Wydział Cywilny w składzie:
[…]
po rozpoznaniu na rozprawie dnia […]
sprawy z powództwa Z (…) sp. zo.o. z siedzibą w Warszawie
przeciwko […]
o uznanie czynności prawnej za bezskuteczną
- uznaje za bezskuteczną wobec powoda Z (…) sp. z o.o. umowę darowizny z dnia […] zawartą pomiędzy […] oraz […], na podstawie której […] darował […] objętą księgą […] do wysokości wierzytelności powoda Z (…) sp. zo.o. z siedzibą w Warszawie wobec dłużnika […] w łącznej kwocie […] wynikającej z tytułu wykonawczego w postaci nakazu zapłaty wydanego w sprawie sygn. akt […] przez Sąd Rejonowy […]
Kolor zielony to fragment wyroku, w którym sąd wskazuje jaka czynność została uznana za bezskuteczną. Natomiast kolor niebieski to fragment wyroku, w którym sąd oznacza jaka wierzytelność powoda będzie na podstawie tego wyroku chroniona. Skutek tego wyroku jest taki, że Spółka Z (i tylko ona!) może uznać, iż opisana darowizna nigdy nie miała miejsca. Dla Spółki nieruchomość nadal stanowi własność dłużnika, z której można bez przeszkód prowadzić egzekucję tej konkretnej wierzytelności, którą oznaczył sąd w wyroku.
Na podstawie umowy darowizny do księgi wieczystej wpisane są jednak dzieci dłużnika. Jak w takim razie przekonać komornika, aby wszczął egzekucję należności wobec dłużnika, ale z nieruchomości, która w świetle dokumentów nie należy do niego, lecz do jego dzieci?
Jak wszcząć egzekucję z nieruchomości po wyroku ze skargi pauliańskiej?
W przypadku typowego wniosku egzekucyjnego podstawą egzekucji jest tytuł wykonawczy, czyli na ogół orzeczenie zasądzające określoną kwotę na rzecz powoda. Jeśli jednak chcemy skierować egzekucję do nieruchomości, która formalnie nie stanowi własności dłużnika, musimy przedstawić komornikowi również wyrok uwzględniający skargę pauliańską.
Taki wyrok to dla komornika „formalne zezwolenie” na wszczęcie egzekucji z nieruchomości należącej do osoby trzeciej. Na jego podstawie komornik przystąpi do zajęcia tej nieruchomości poprzez ujawnienie stosownej informacji w księdze wieczystej.
Jej treść bywa różna, ale w powołanej wyżej sprawie Spółki Z. i Pana X komornik postarał się o szczegółowy opis i w dziale III księgi wieczystej zamieszczono ostrzeżenie następującej treści (komornik osobno zajmował udziały należące do dzieci dłużnika)
WSZCZĘTO POSTĘPOWANIE EGZEKUCYJNE Z 1/2 CZĘŚCI UDZIAŁU NABYTEGO OD […] W SPRAWIE GKM […] Z WNIOSKU WIERZYCIELA: […]. W WARSZAWIE (SĄD REJONOWY LUBLIN – ZACHÓD W LUBLINIE WYROKIEM Z DNIA […] R. W SPRAWIE SYG. AKT […] UZNAŁ ZA BEZSKUTECZNĄ WOBEC WIERZYCIELA Z. SPÓŁKI Z OGRANICZONĄ ODPOWIEDZIALNOŚCIĄ Z SIEDZIBĄ W WARSZAWIE UMOWĘ DAROWIZNY Z DNIA […] NA PODSTAWIE KTÓREJ […] DAROWAŁ UDZIAŁ 1/2 CZĘŚCI WŁASNOŚCI NIERUCHOMOŚCI […] NA RZECZ […].